--> - مجمع الزوائد : 9 : 163 - 165 ، « البداية و النهاية » ابن كثير : 209 - 213 . ( خم : نام دره‌اى است ميان مكه و مدينه كه در محلى به‌نام جحفه واقع شده . ) رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و سلّم در آنجا كه به بدى آب و هوا معروف است به ايراد سخنرانى پرداخت . ( ربيع الابرار زمخشرى : 1 / 84 چاپ بغداد ) . مىگويند خم محلى است كه چشمه‌اى بدان مىريزد . عده‌اى مىگويند كه خم چاهى است از آن ميشب كه مرة بن كعب آن‌را حفر كرد و در سه مايلى جحفه واقع شده ، بعضى هم مىگويند در يك مايلى آن قرار دارد . شاعر در شعر خود به اين چاه اشاره كرده : آن زن گفت : غدير خم در بركه‌اى واقع شده ، برادر اين سواره بودن تا كى ادامه دارد ؟ ( رجوع كنيد به : مراصد الاطلاع : 1 / 482 ، سفينة البحار : 2 / 309 ) راه مدينه و مصر و شام از جحفه جدا مىشد . ( نگاه كنيد به : معجم البلدان ، ماده الجحفة ) پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم در آنجا توقف كرد تا آن كسىكه هنوز نرسيده بود به او ملحق شود و آن‌كه جلوتر از او بود برگردد . ( نگاه كنيد به « البداية و النهاية » ى ابن كثير : 213 ) . ايشان اصحابش را از نشستن در زير درختان صمغ پراكنده در آن دشت نهى فرمود . سپس كسانى را فرستاد تا خارهاى زير آنها را جمع كنند . ( مجمع الزوائد : 9 / 105 ، همچنين به مصادر پيشين و « البداية و النهاية » ى ابن كثير : 209 مراجعه كنيد ) . سپس مردم را به نماز جماعت فراخواند . ( مسند الامام احمد : 4 / 281 ، سنن ابن ماجه ، باب فضائل على ، تاريخ ابن كثير : 209 و 210 ) . و به سمت آن درختان رفت . ( مجمع الزوائد : 9 / 163 و 165 ) آنها با قرار دادن لباسى بر روى درخت ، براى رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و سلّم سايبان درست كردند . ( مسند الامام احمد : 4 / 372 ، « البداية و النهاية » ى ابن كثير : 5 / 212 ) . پيامبر نماز ظهر را در ميان گرماى شديد خواندند . ( مسند الامام احمد : 4 / 281 ، همچنين رجوع كنيد به مصادر پيشين ) سپس برخاست و خطابه‌اى ايراد فرمود : خدا را حمد و ستايش كرد و مردم را پند و اندرز داد و آنچه خدا مىخواست گفت ، پس از آن فرمود : من در آستانه دعوت شدن و اجابت كردن ( مرگ ) هستم . من و شما مسئولين ، نظر شما چيست ؟ گفتند : گواهى مىدهيم كه تو پيام خدا را ابلاغ كردى و ما را پند و اندرز دادى ، خداوند به تو پاداش خير عنايت -